Đấu tranh chống tội phạm ma túy tổng hợp: Bất cập của Luật và những kiến nghị

(Pháp lý) – Công tác quản lý tiền chất, thuốc tân dược gây nghiện hoặc thuốc tân dược có chứa chất gây nghiện chưa thống nhất, còn lỏng lẻo, chồng chéo; việc xử lý các hành vi tàng trữ, vận chuyển, mua bán tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy chưa triệt để và còn gặp nhiều khó khăn; pháp luật hình sự còn những kẽ hở…là những nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng phức tạp của hoạt động sản xuất ma túy tổng hợp đã được các chuyên gia đầu ngành chỉ ra và phân tích kỹ lưỡng trong bài viết sau đây.

Lỏng lẻo trong quản lý tiền chất ma túy

Theo Thượng tá Bùi Đức Thiêm – Phó trưởng Phòng phòng chống tội phạm về tiền chất và ma túy tổng hợp, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (C47, Bộ Công an) cho biết, tiền chất dùng để sản xuất ma túy có 2 loại. Loại thứ nhất là những tiền chất không thể thiếu trong quá trình sản xuất gọi là tiền chất nhân; loại thứ hai là các tiền chất thường gồm các chất xúc tác, chất tạo môi trường, dung môi hòa tan… Để quản lý những tiền chất này, Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật, trong đó Bộ Y tế quản lý 9 tiền chất, Bộ Công thương quản lý 31 tiền chất. Mặc dù vậy nhưng việc kiểm soát tiền chất của các cơ quan chức năng nhìn chung vẫn chưa đáp ứng được ngang tầm nhiệm vụ đặt ra trong công tác phòng, chống ma túy hiện nay. Việc quản lý tiền chất sau khi nhập khẩu vẫn còn nhiều lỗ hổng, chưa được quản lý chặt chẽ, dễ bị đối tượng lợi dụng mua bán trong nội địa và tạo nguy cơ tiềm ẩn về sản xuất ma túy tổng hợp.

Nhiều loại thuốc cảm cúm chứa tiền chất ma túy dễ dàng mua tại các hiệu thuốc
Nhiều loại thuốc cảm cúm chứa tiền chất ma túy dễ dàng mua tại các hiệu thuốc

Theo đó, Thượng tá Bùi Đức Thiêm đã chỉ ra sự lỏng lẻo, chồng chéo trong quản lý của Bộ Y tế, Bộ Công thương… đối với các tiền chất ma túy như sau:

Thứ nhất, đối với các tiền chất là chất xúc tác, chất tạo dung môi thì có thể thấy rõ việc quản lý còn rất buông lỏng bởi đây thường là hóa chất công nghiệp hết sức thông dụng trong cuộc sống như: Axit Acetic, Axit Sulfuric, Acetone, Toluene, Safrole…Các hóa chất này trôi nổi rất nhiều trên thị trường, bất kỳ ai cũng dễ dàng mua được tại các cửa hàng hóa chất.

Thứ hai, đối với những tiền chất nhân (chủ yếu là Ephedrin và PseudoEphedrin – PSE), mặc dù không có bán trên thị trường và được Bộ Y tế quản lý rất chặt chẽ nhưng lại có một bất cập là: những tiền chất này có thể được chiết xuất từ các tân dược chứa tiền chất như Tiffy-Fu, Decolgen, Ame-Flu, Dotoux, Glotadol, Glotifed, Dolirhume, Denausal, Partamol…Đây là các hoạt chất được sử dụng nhiều trong ngành dược, thường dùng để bào chế các loại thuốc trị cảm cúm, ho hen; người mua không phải dùng đến đơn thuốc của bác sĩ nên việc mua bán dễ dàng, không bị kiểm duyệt… Lợi dụng lỗ hổng này, những năm gần đây tội phạm trong và ngoài nước đã thu gom với số lượng rất lớn các loại thuốc tân dược có chứa PSE đem về chiết xuất với mục đích tự sản xuất ma túy hoặc tiêu thụ cho các đối tượng sản xuất ma túy. Tại cuộc họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 5/2017, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Việt Tiến nhận định rằng: Các tiền chất để phục vụ cho công tác chữa bệnh rất cần thiết. Tuy nhiên cũng có việc lợi dụng và sử dụng các tiền chất đấy để sản xuất ma túy, không chỉ ở Việt Nam mà cả các nước khác cũng có việc như vậy.

Thiếu tướng Nguyễn Anh Tuấn – Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (C47, thuộc Tổng cục cảnh sát, Bộ Công an)
Thiếu tướng Nguyễn Anh Tuấn – Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (C47, thuộc Tổng cục cảnh sát, Bộ Công an)

Về phía Bộ Công thương, việc quản lý khâu xuất nhập khẩu tiền chất ở các công ty, đại lý cấp 1 được các đơn vị thuộc Bộ này kiểm soát khá chặt chẽ. Thế nhưng sơ hở của công tác quản lý từ chuỗi phân phối tiếp theo và có thể nói rằng hầu như không kiểm soát được… Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp được phép nhập khẩu tiền chất công nghiệp lớn (trên 500 doanh nghiệp) sử dụng một giấy phép cho nhiều lần nhập khẩu; một số trường hợp chậm có các báo cáo về tình hình phân phối, sử dụng, tồn kho. Trường hợp khác, hàng hóa khi nhập khẩu được khai báo theo tên thương mại, không ghi chính xác hàm lượng, nồng độ tiền chất trong sản phẩm, gây khó khăn trong công tác kiểm soát…

Như vậy, công tác đấu tranh phát hiện, xử lý để bài trừ tội phạm sản xuất ma túy thuộc trách nhiệm của Bộ Công an nhưng quản lý tiền chất, hóa chất, thuốc tân dược chứa tiền chất ma túy lại thuộc trách nhiệm, thẩm quyền của Bộ Y tế, Bộ Công thương. Với sự chồng chéo về quản lý tiền chất ma túy như vậy, chỉ cần một Bộ ngành làm không tốt, không đúng và không đủ trách nhiệm của mình thì chắc chắn sẽ tạo “lỗ hổng” lớn để tội phạm sản xuất ma túy có “mảnh đất” hoạt động.

Bất cập của pháp luật

Trao đổi với Phóng viên Pháp lý, Thiếu tướng Nguyễn Anh Tuấn – Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (C47, thuộc Tổng cục cảnh sát, Bộ Công an) cho biết, “tiếp tay” mạnh mẽ cho các “tập đoàn” sản xuất trái phép các chất ma túy chính là các hành vi tàng trữ trái phép, vận chuyển, mua bán tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy (Các hành vi này được quy định là tội phạm tại Điều 195 BLHS).

Tuy nhiên việc xử lý hình sự đối với các hành vi nói trên là rất khó khăn bởi BLHS cũng như hướng dẫn của TANDTC quy định: “Người tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 195 của BLHS khi các hành vi đó được thực hiện nhằm mục đích để sản xuất trái phép chất ma túy hoặc nhằm bán lại cho người khác để họ sản xuất trái phép chất ma túy. Trường hợp không chứng minh được mục đích nhằm sản xuất trái phép chất ma túy hoặc mục đích nhằm bán lại cho người khác để họ sản xuất trái phép chất ma túy thì không phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 195 của BLHS mà tùy từng trường hợp cụ thể có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội phạm khác theo quy định của BLHS”. Trên thực tế, lực lượng công an phát hiện rất nhiều vụ thu gom thuốc tân dược mà chủ yếu là thuốc cảm cúm có chứa tiền chất ma túy hoặc thu mua các chất hóa học làm dung môi sản xuất ma túy, nhưng vì khó chứng minh mặt chủ quan của các đối tượng này là “nhằm mục đích để sản xuất trái phép chất ma túy” nên số vụ được đưa ra xét xử còn khá ít.

Thượng tá Bùi Đức Thiêm - Phó Trưởng Phòng phòng, chống tội phạm về tiền chất và ma túy tổng hợp, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (C47, Bộ Công an)
Thượng tá Bùi Đức Thiêm – Phó Trưởng Phòng phòng, chống tội phạm về tiền chất và ma túy tổng hợp, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (C47, Bộ Công an)

Minh chứng cho điều này, có thể nhìn vào số liệu thống kê: Từ 01/10/2009 đến 30/9/2016, trong khi ngành Công an phát hiện ra hàng trăm vụ Tàng trữ, vận chuyển, mua bán tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 195) thì toàn ngành Tòa án chỉ thụ lý sơ thẩm 25 vụ với 33 bị cáo về tội quy định tại Điều 195, trong đó chỉ đưa ra xét xử được 19 vụ với 25 bị cáo, phải trả hồ sơ 6 vụ với 8 bị cáo.
Ngoài ra, việc xử lý đối với hành vi tàng trữ, vận chuyển, mua bán tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy gặp nhiều khó khăn, vướng mắc do ngành Công an ở nhiều địa phương còn chưa có đủ phương tiện để giám định hàm lượng tiền chất ma túy, gây khó khăn trong việc xác định nguồn gốc tiền chất. Công tác giám định hàm lượng ma túy thực hiện theo quy định trong Thông tư liên tịch số 17/2007/TLLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BTP còn tốn nhiều thời gian, làm kéo dài thời gian, ảnh hưởng đến cả quá trình giải quyết vụ án.

Giải pháp, kiến nghị

Để bít “lỗ hổng” của các quy định pháp luật trong quản lý tiền chất ma túy đồng nghĩa với việc ngăn chặn “đầu vào” của hoạt động sản xuất ma túy, thượng tá Bùi Đức Thiêm cho rằng cần phải có sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa các bộ, ngành trong tăng cường công tác quản lý xuất nhập khẩu, sử dụng thuốc tân dược mà có tiền chất để sản xuất ma túy. Quản lý, kiểm soát tiền chất không phải là cấm sử dụng các chất đó mà đòi hỏi phải có cơ chế thích hợp, biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt nhằm chống thất thoát tiền chất từ các nguồn hợp pháp để sản xuất trái phép các chất ma túy. Cụ thể: Bộ Y tế cần phải đưa những thuốc tân dược mà có tiền chất ma túy vào danh mục quản lý chặt hơn và cần thiết phải có đơn thuốc cũng như chỉ định của bác sĩ đối với hoạt động mua bán các loại thuốc tân dược này. Đối với các nhà thuốc bán lẻ, các điểm kinh doanh thuốc tân dược, Bộ Y tế cũng cần quy định giới hạn lượng thuốc tân dược chứa tiền chất ma túy được phép bán cho một bệnh nhân để có thể kiểm soát được hoạt động “thu gom” bất thường. Song song với đó, cần quy định những chế tài xử lý nghiêm khắc các nhà thuốc, các dược sĩ có hành vi vi phạm. Về lâu dài, để ngăn chặn triệt để hơn nguồn cung tiền chất Ephedrin và Pseudoephedrin thì Bộ Y tế cần có những chính sách khuyến khích các doanh nghiệp sử dụng các loại hoạt chất khác có tác dụng dược lý tương đương… bởi việc quản lý thuốc thành phẩm chứa tiền chất ở khâu bán lẻ cũng rất khó khăn, trong khi số lượng các nhà thuốc quá nhiều.

Đối với Bộ Công Thương, cần thường xuyên kiểm tra tình hình nhập khẩu, xuất khẩu, sử dụng và tồn trữ các loại tiền chất sử dụng trong lĩnh vực công nghiệp của các doanh nghiệp tại một số tỉnh trên cả nước; phối hợp với Tổng cục Hải quan (Cục Điều tra chống buôn lậu) tổ chức đoàn công tác kiểm tra tình hình xuất nhập khẩu tiền chất, thuốc hướng tâm thần, thuốc gây nghiện tại một số cục, chi cục Hải quan trên cả nước. Đặc biệt, vì các tiền chất trong danh mục do Bộ quản lý bao gồm nhiều tiền chất vốn là các chất hóa học công nghiệp khá thông dụng trong cuộc sống và dễ trôi nổi trên thị trường, dễ dàng tìm mua tại các cửa hàng hóa chất nhỏ lẻ khó kiểm soát. Do đó, kiến nghị Bộ Công thương cần nghiên cứu xây dựng các trung tâm hóa chất mang tính tập trung do Bộ ngành quản lý để dần tiến tới đẩy lùi các điểm buôn bán hóa chất không rõ nguồn gốc liên đới vô tình tiếp tay cho tội phạm sản xuất ma túy. “TP. Hồ Chí Minh là nơi đầu tiên triển khai Đề án thành lập Trung tâm kinh doanh hương liệu và hóa chất. Dự kiến cuối năm 2017 sẽ bắt đầu thi công. Bộ Công thương nên triển khai nhiều hơn nữa các Trung tâm như vậy ở cả 3 miền và nhiều tỉnh thành” – Thượng tá Bùi Đức Thiêm đề xuất.

Thượng tá Bùi Đức Thiêm cũng cho biết thêm, riêng ngành Công an, sẽ phải tích cực phối hợp, trao đổi thông tin với Ủy ban Kiểm soát ma túy thế giới (INCB) và các nước có liên quan để cập nhật kịp thời những loại ma túy tổng hợp mới, những loại tiền chất mới để nhanh chóng bổ sung vào danh mục tiền chất ma túy chịu sự quản lý và kiểm soát chặt chẽ của các Bộ ngành. Đồng thời, thông qua hệ thống thông báo tiền xuất khẩu trực tuyến, kịp thời ngăn chặn những chuyến hàng tiền chất vào Việt Nam trái phép.

Còn Thiếu tướng Nguyễn Anh Tuấn đề xuất: Ở một số nước, giống như việc cho phép áp dụng xử tội làm giàu bất chính đối với đối tượng có tài sản tăng lên đáng kể so với thu nhập hợp pháp của mình mà bản thân người này không giải thích được một cách hợp lý về lý do tăng đáng kể đó; thì những nước này cũng cho phép áp dụng như vậy đối với hành vi mua bán tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy – nếu đối tượng mua bán tiền chất hoặc các loại thuốc, biệt dược chứa tiền chất ma túy với số lượng lớn đáng ngờ nhưng không giải thích được một cách hợp lý về lý do và mục đích của việc mua bán đó. “Theo tôi, Việt Nam cũng nên nghiên cứu áp dụng cách quy định như vậy để có thể xử lý triệt để các hành vi có dấu hiệu vi phạm Điều 195 BLHS”

Với những trăn trở của một người tâm huyết với ngành, Thiếu tướng Nguyễn Anh Tuấn hy vọng trong thời gian tới, những “lỗ hổng” về mặt quản lý cũng như về mặt pháp luật nói trên sẽ không còn nữa, mà thay vào đó là sự chặt chẽ hơn trong quản lý các tiền chất, kín kẽ hơn trong quy định của BLHS đối với hành vi tàng trữ, vận chuyển, mua bán tiền chất dùng vào sản xuất chất ma túy. Để từ đó, công tác đấu tranh phòng ngừa và tiến tới đẩy lùi tội phạm sản xuất trái phép ma túy nói chung và ma túy tổng hợp nói riêng sẽ thuận lợi hơn và đạt được những kết quả tốt hơn, như thế mới xua tan nỗi lo lắng của các gia đình, trả lại sự lành mạnh cho cuộc sống và sự văn minh cho xã hội.

Lan Hương

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *