Sửa đổi qui định về người già trong pháp luật hình sự để áp dụng cho thống nhất

(Pháp lý) – Trong Bộ luật hình sự (BLHS) hiện hành có quy định: Người phạm tội là người già, thì Tòa án giảm một phần trách nhiệm, hình phạt, căn cứ vào tính chất, hành vi phạm tội, sức khỏe của người phạm tội…(điểm m khoản 1 Điều 46 BLHS). Và điểm h khoản 1 Điều 48 BLHS quy định phạm tội với người già thì sẽ tăng nặng trách nhiệm hình sự.

Khoản 3 Điều 104 BLHS quy định: “ Phạm tội gây thương tích, gây tổn hại sức khỏe cho người khác… hoặc từ 31% đến 60% nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm từ điểm a đến điểm k khoản 1 Điều này thì bị phạt tù từ năm năm đến mười lăm năm”, trong đó điểm d quy định “ đối với trẻ em, người già yếu”… Điều 59 BLHS quy định về giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù trong trường hợp đặc biệt, có tình tiết “người quá già yếu”. Nội dung điều luật như sau: “Người bị kết án có lý do chính đáng được khoan hồng thêm như đã lập công, đã quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo…”.

Vấn đề đặt ra đối với người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự là hiểu thế nào cho đúng về “người già”, “người già yếu” và “người quá già yếu”, để áp dụng pháp luật được thống nhất. Trong thực tế đã có vụ án, người phạm tội cố ý gây thương tích cho nạn nhân đã 76 tuổi, tỷ lệ thương tật 35% vĩnh viễn, VKSND đã truy tố người phạm tội theo khoản 3 Điều 104 BLHS, vì có tình tiết tuy tỉ lệ thương tật của nạn nhân có 35% nhưng nạn nhân là người già yếu ( điểm d khoản 1 Điều 104). Tuy nhiên, HĐXX đã không chấp nhận quyết định truy tố của VKS, vụ án phải chuyển đến cấp phúc thẩm.
Khái niệm người già hiện nay chưa có cách hiểu thống nhất, là một trở ngại cho vấn đề áp dụng pháp luật. Trong Luật người cao tuổi hiện hành cũng chỉ quy định “người cao tuổi là người từ đủ 60 tuổi trở lên”, mà không có quy định về người già. Trong Bộ luật Lao động cũng chỉ quy định về lao động đối với người cao tuổi…

TANDTC đã tổng kết thực tiễn xét xử trong nhiều năm áp dụng tình tiết “người già”. Ngày 12-5-2006 Hội đồng Thẩm phán TANDTC ra Nghị quyết số 01/2006/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng thực hiện tình tiết này. Tại điểm 2.4, Mục 2 của Nghị quyết này đã hướng dẫn “ người già” là người từ  70 tuổi trở lên”. Về “người quá già yếu”, điểm a, tiểu mục 4.1, Mục 4 của Nghị quyết số 01/2007/NQ-HĐTP ngày 2-10-2007 của Hội đồng Thẩm phán TANDTC hướng dẫn như sau: “Người quá già yếu là người từ 70 tuổi trở lên hoặc người từ 60 tuổi trở lên nhưng thường xuyên đau ốm”. Về tình tiết “người quá già yếu”, cũng đã có hướng dẫn trong Thông tư liên ngành số 05/TTLN ngày 26-12-1986 của TANDTC, VKSNDTC, Bộ Tư pháp, Bộ Nội vụ ( nay là Bộ Công an) như sau: “Người quá già yếu là người đã 70 tuổi trở lên hoặc trên 60 tuổi mà thường xuyên ốm đau”.

Như vậy là Hội đồng Thẩm phán TANDTC đã có hướng dẫn về tình tiết “người già” và “người quá già yếu” nhưng chưa có hướng dẫn thế nào là  “người già yếu”. Tuy nhiên, theo hướng dẫn về “người già” “ người quá già yếu” thì ta có thể xác định, “người già yếu” là người từ 70 tuổi trở lên.

Để giảm bớt văn bản hướng dẫn và để dễ nhận biết áp dụng thống nhất quy định của pháp luật về vấn đề này, chúng tôi đề nghị: Sửa đổi quy định tại điểm m khoản 1 Điều 46 BLHS với nội dung là bãi bỏ nội dung hiện hành, thay thế bằng quy định “Người phạm tội từ 70 tuổi trở lên”.Tương tự như vậy, điểm h khoản 1 Điều 48 BLHS, bãi bỏ nội dung hiện hành, thay thế bằng “Phạm tội đối với người từ 70 tuổi trở lên”.

Cụm từ “người già yếu” trong điểm d khoản 1 Điều 104 BLHS cũng thay thế bằng cụm từ “người từ đủ 70 tuổi trở lên”. Cụm từ “đã quá già yếu” trong Điều 59 cũng cần thay thế bằng cụm từ: “Đã 70 tuổi trở lên hoặc từ 60 tuổi trở lên nhưng thường xuyên đau ốm”.

Phạm Văn Hợp –  Nguyễn Hoài Nam
( Tòa án nhân dân tối cao)