Luật sư phân tích những bất cập pháp lý liên quan đến chế tài “phạt nguội”

(Pháp lý) – LTS: Thời gian gần đây, có hàng nghìn phương tiện giao thông ở TP.HCM bị từ chối đăng kiểm do chưa thực hiện nghĩa vụ nộp phạt từ xử phạt vi phạm giao thông qua hình ảnh (phạt nguội). Nhiều ý kiến bức xúc cho rằng, việc từ chối đăng kiểm từ phạt nguội là chưa chuẩn. Bởi việc xử phạt vi phạm giao thông là chức năng của cơ quan công an, còn các trung tâm đăng kiểm chỉ có chức năng kiểm định chất lượng an toàn kỹ thuật các loại phương tiện để quyết định cấp phép cho phương tiện được lưu hành.

Xung quanh việc xử lý vi phạm phương tiện giao thông bằng hình thức “phạt nguội” đang gây tranh cãi hiện nay, Phóng viên Pháp lý đã có cuộc trao đổi với các Luật sư.

Luật sư Trần Đại Ngọc (Công ty Luật TNHH Trần Nguyễn): Phạt “nguội” áp dụng để xử lý vi phạm “nóng” là chưa ổn …

image001Ghi nhận tính tích cực cần thiết áp dụng “phạt nguội” đối với vi phạm hành chính (VPHC) trong lĩnh vực giao thông ở xã hội hiện đại, tuy nhiên khi áp dụng ở Việt Nam thời gian này đang nảy sinh vấn đề về cơ sở pháp lý chưa hoàn thiện để thực hiện. Hiện tại, cơ sở để thực hiện việc xử phạt vi phạm giao thông là Luật Xử lý VPHC. Trước tiên, chúng ta phải xem xét cụ thể bản chất của phạt nguội, nhưng phải khẳng định đó là việc xử lý hành vi vi phạm hành chính thuộc thẩm quyền của cảnh sát giao thông. Như vậy, nếu chuyển việc xử lý vi phạm sang Cục Đăng kiểm Việt Nam thực hiện thì phải giải quyết thế nào mới đúng luật? Và nảy sinh vấn đề khi đăng kiểm dừng việc đăng kiểm phương tiện vi phạm giao thông thì căn cứ vào quy định nào?

“Phạt nguội” là hình thức xử phạt hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ mà việc xử phạt không được thực hiện cùng thời điểm vi phạm. Trong khi đó “đăng kiểm” là thủ tục hành chính, thực hiện kiểm tra, đánh giá tình trạng an toàn kỹ thuật bảo vệ môi trường của xe cơ giới theo các tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy định. Đây là hai vấn đề khác nhau.

Phạt nguội là áp dụng đối với hành vi vi phạm của người điều khiển phương tiện, còn đăng kiểm là áp dụng đối với chính phương tiện đó, nhằm mục đích đảm bảo an toàn kỹ thuật, bảo vệ môi trường. Nếu vì bị phạt nguội mà từ chối đăng kiểm thì không hợp lý, đó là sự từ chối việc đảm bảo an toàn cho phương tiện. Về mặt pháp lý, cũng không có cơ sở để từ chối đăng kiểm vì lý do bị phạt nguội.

Thông tư số 70/2015/TT-BGTVT ngày 9.11.2015 của Bộ Giao thông vận tải khoản 6 điều 4 quy định về kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, chỉ không kiểm định khi “xe có vi phạm đã cảnh báo trên Chương trình quản lý kiểm định”, trong khi đó, người điều khiển phương tiện bị “phạt nguội” (như lỗi vượt quá tốc độ, vượt đèn đỏ,…) thì không phải là xe bị cảnh báo trên Chương trình quản lý kiểm định.

Bên cạnh đó, nếu như để Cục đăng kiểm thực hiện việc xử phạt sẽ nảy sinh vấn đề khi bị xử lý vi phạm người tham gia giao thông có quyền khiếu nại, tố cáo và khởi kiện về một quyết định hành chính. Nhưng ở đây không có hành vi hành chính trong “tạm dừng” đăng kiểm. Tuy nhiên “tạm dừng” chỉ là một thuật ngữ đời sống trong luật xử lý vi phạm hành chính quy định không có hành vi “tạm dừng” xử lý phương tiện. Hơn nữa “phạt nguội” là từ “Lóng” trong khi nếu đọc đúng tên phải là xử lý vi phạm qua thiết bị ghi hình thì phải có văn bản về trình tự xử lý rõ ràng.

Ngoài các quan hệ pháp lý đã phân tích ở trên, phạt “nguội” còn kéo theo hàng loạt các vấn đề về sau với người vi phạm. Ví dụ khi xử lý hành vi mà người sử dụng phương tiện không phải là chủ phương tiện, hạn chế quyền dịch chuyển phương tiện (ngoài chuyển quyền sở hữu), trong trường hợp này luật không những cho phép mà còn khuyến khích.

Từ phân tích trên, Luật sư Trần Đại Ngọc cho rằng: “Việc từ chối đăng kiểm đối với xe do người điều khiển phương tiện bị phạt nguội là chưa phù hợp, cần có sự hoàn thiện cơ sở pháp lý để thực hiện. Trường hợp nếu người bị phạt không thực hiện nghĩa vụ, biện pháp xử phạt thì phải xử lý theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính, thực hiện cưỡng chế theo quy định chứ không vì vậy mà từ chối đăng kiểm xe”. Lỗ hổng này cần khẩn trương sửa đổi, bổ sung bằng văn bản pháp luật điều chỉnh cho hợp lý.

Trình tự, thủ tục phạt “nguội”: Phải xem lại

Ông Đặng Thanh Sơn - Cục trưởng Cục Xử lý vi phạm hành chính và theo dõi thi hành pháp luật trả lời Phóng viên báo chí tại cuộc họp báo thường kỳ quý 3 của Bộ Tư pháp
Ông Đặng Thanh Sơn – Cục trưởng Cục Xử lý vi phạm hành chính và theo dõi thi hành pháp luật trả lời Phóng viên báo chí tại cuộc họp báo thường kỳ quý 3 của Bộ Tư pháp

Tại cuộc họp báo thường kỳ Bộ Tư pháp chiều 19/10, trả lời báo chí về tính pháp lý xung quanh việc Cục Đăng kiểm Việt Nam (Bộ Giao thông vận tải) từ chối đăng kiểm hàng nghìn ô tô chưa nộp phạt nguội theo danh sách của Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) gửi sang, Cục trưởng Cục Xử lý vi phạm hành chính và theo dõi thi hành pháp luật, ông Đặng Thanh Sơn cho biết, Điều 64 của Luật Xử lý VPHC quy định rõ căn cứ pháp lý và nguyên tắc sử dụng các phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ để phát hiện vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, về trình tự thủ tục cụ thể để tiến hành việc phạt nguội (phạt qua hệ thống giám sát để phát hiện vi phạm hành chính) đến nay chưa được ban hành, dẫn đến khi triển khai thực hiện trong thực tiễn gặp khó khăn, vướng mắc. Trong đó, việc thông báo trực tiếp yêu cầu người vi phạm đến cơ quan có thẩm quyền tiến hành lập biên bản, làm thủ tục xử phạt; hay thông qua chứng cứ được thu thập qua hệ thống giám sát đó để có thể tiến hành việc xử phạt…

Đây là vấn đề phát sinh trong thực tiễn cần tháo gỡ. Trong thời gian tới, Bộ Tư pháp sẽ phối hợp với Bộ Công an xây dựng và ban hành Thông tư quy định cụ thể về quy trình, trình tự thủ tục xử phạt vi phạm hành chính thông qua hệ thống giám sát và xử lý vi phạm về trật tự an toàn giao thông đường bộ.

Riêng khoản 6 Điều 4 Thông tư 70 quy định chưa được chặt chẽ, rõ ràng, có một số vấn đề về pháp lý khi đối chiếu với quy định trong Luật Giao thông đường bộ, Nghị định hướng dẫn, thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải cũng như nội dung của đăng kiểm gắn với an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Cần có sự vào cuộc của các Bộ liên quan để hoàn thiện, hoàn chỉnh để áp dụng vào thực tiễn phù hợp và hiệu quả.

Luật sư Lam Hồng (Công ty Luật TNHH Đông Hà Nội): 5 bất cập lớn khi áp dụng “phạt nguội”

image005Thứ nhất, các cơ quan có thẩm quyền gặp nhiều khó khăn trong việc xác định đối tượng vi phạm hành chính để xử lý.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 2 Luật Xử lý VPHC năm 2012, có thể thấy, người có thẩm quyền chỉ xử phạt người có hành vi vi phạm giao thông. Chủ phương tiện không có nghĩa vụ phải nộp phạt thay cho người vi phạm mà chỉ có nghĩa vụ hợp tác với cơ quan có thẩm quyền theo quy định tại khoản 7 Điều 76 Nghị định 46/2016/NĐ-CP ngày 26/5/2016 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt. Tuy nhiên, trên thực tế, có rất nhiều trường hợp các bên cho mượn xe, mua bán xe nhưng không tiến hành đăng ký sang tên tại cơ quan có thẩm quyền dẫn đến việc không xác định được chủ phương tiện cũng như người điều khiển phương tiện tại thời điểm xảy ra hành vi vi phạm. Do vậy, các cơ quan có thẩm quyền gặp nhiều khó khăn trong việc xác định đối tượng vi phạm hành chính để xử lý.

Thứ hai, các cơ quan có thẩm quyền gặp nhiều khó khăn trong việc thông báo “phạt nguội” không đến được tay người vi phạm. Trong nhiều trường hợp, người vi phạm có thể đã chuyển địa chỉ thường trú, tạm trú mà việc thay đổi chưa được cơ quan xử lý vi phạm cập nhật. Điều đó dẫn tới rất nhiều trường hợp họ không nhận được thông báo xử phạt để nộp phạt.

Thứ ba, việc “phạt nguội” không gắn liền với việc tạm giữ phương tiện, giấy phép lái xe khi phát hiện vi phạm dẫn đến người vi phạm tiếp tục có những hành vi vi phạm tiếp theo, thậm chí có những vi phạm pháp luật hình sự. Như vậy, tính phòng ngừa, ngăn chặn hành vi vi phạm hành chính, thậm chí ngăn chặn tội phạm chưa cao.

Thứ tư, liên quan đến việc cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính như kê biên tài sản; khấu trừ một phần lương hoặc một phần thu nhập, khấu trừ tiền từ tài khoản của cá nhân, tổ chức vi phạm….còn đặt ra nhiều thách thức bởi việc xác định đối tượng vi phạm gặp nhiều khó khăn, vấn đề này cần nhiều thời gian cũng như nhân lực thực hiện, nhất là đối với những vi phạm tương đối nhỏ.

Thứ năm, việc xử phạt nóng trực tiếp có thời gian nhất định còn xử phạt nguội kéo dài hàng năm và chỉ được xử lý khi chủ phương tiện đi đăng kiểm đã gây ra nhiều khó khăn, trở ngại, bất cập và chưa phù hợp so với luật xử lý vi phạm hành chính hiện hành. Theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 3 Luật Xử lý VPHC năm 2012 thì nguyên tắc của việc xử lý VPHC đó là: “Việc xử phạt vi phạm hành chính được tiến hành nhanh chóng, công khai, khách quan, đúng thẩm quyền, bảo đảm công bằng, đúng quy định của pháp luật”.

Luật sư Lê Hoài Sơn (Đoàn Luật sư Bình Định): Phạt “nguội” chưa đảm bảo nguyên tắc công khai và kịp thời

Luật sư Lê Hoài Sơn trả lời phỏng vấn PV Pháp lý
Luật sư Lê Hoài Sơn trả lời phỏng vấn PV Pháp lý

Điều 3 Luật Xử lý VPHC năm 2012 quy định về nguyên tắc xử lý VPHC: “Mọi vi phạm hành chính phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và phải bị xử lý nghiêm minh, mọi hậu quả do vi phạm hành chính gây ra phải được khắc phục theo đúng quy định của pháp luật. Việc xử phạt vi phạm hành chính được tiến hành nhanh chóng, công khai, khách quan, đúng thẩm quyền, bảo đảm công bằng, đúng quy định của pháp luật…”; Khoản 5 và Khoản 8 Điều 12 Luật này còn quy định những hành vi bị nghiêm cấm: “Xử phạt vi phạm hành chính, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả hoặc áp dụng các biện pháp xử lý hành chính không kịp thời, không nghiêm minh, không đúng thẩm quyền, thủ tục, đối tượng quy định tại Luật này. Nghiêm cấm việc kéo dài thời hạn áp dụng biện pháp xử lý hành chính”.

Đối chiếu với các quy định trên của Luật Xử lý VPHC, thì rõ ràng là biện pháp “phạt nguội” mà lực lượng CSGT ở một số thành phố trong cả nước đang áp dụng không thỏa mãn được nguyên tắc công khai và ngăn chặn vi phạm kịp thời. Sau khi vi phạm, người tham gia giao thông vẫn còn điều khiển phương tiện tham gia giao thông tiếp tục mà không bị ngăn chặn kịp thời bằng các hình thức xử phạt bổ sung, như: tước quyền hoặc tạm giữ giấy phép lái xe, tạm giữ hoặc tịch thu phương tiện… Chỉ đến khi nhận được thông báo vi phạm kèm theo hình ảnh trích xuất của cơ quan có thẩm quyền thì người vi phạm mới biết mình vi phạm, nghĩa là người vi phạm không được biết lỗi vi phạm một cách chủ động. Từ lúc ghi nhận hành vi vi phạm qua camera đến khi ban hành thông báo xử phạt VPHC gửi đến trực tiếp người vi phạm cũng phải mất ít nhất 5- 7 ngày vì phải trải qua cấp trung gian là công an xã, phường (đó là chưa kể đến những trường hợp vắng mặt tại nơi thường trú vì lý do khác); đối với người vi phạm là người ở các địa phương lân cận ngoài TP. HCM như Đồng Nai, Bình Dương thì thời gian nhận thông báo vi phạm chắc chắn còn lâu hơn…

Theo quy định, Nghị định 46/2016/NĐ-CP quy định về xử phạt VPHC trong lĩnh vực giao thông đường bộ, đường sắt: “Đối với phương tiện được thuê tài chính của tổ chức có chức năng cho thuê tài chính thì cá nhân, tổ chức thuê phương tiện là đối tượng để áp dụng xử phạt như chủ phương tiện” (điểm c, khoản 5 Điều 76). Như vậy có thể hiểu trách nhiệm khi vi phạm luật giao thông là của người điều khiển phương tiện chứ không phải chủ phương tiện. Hay nói cách khác, trách nhiệm đóng phạt khi vi phạm giao thông là của người thuê xe chứ không phải chủ xe. Điều này trái với nguyên tắc xử phạt VPHC khi phát hiện phải được xử lý kịp thời, phải lập biên bản và ra quyết định xử phạt với người vi phạm đó.

Mặt khác, theo quy định tại Thông tư số 70/2015/TT-BGTVT ngày 9/11/2015 về kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường phương tiện giao thông cơ giới đường bộ quy định trường hợp không được cấp giấy chứng nhận kiểm định là khi xe cơ giới bị “khiếm khuyết, hư hỏng quan trọng”; và khi xe cơ giới bị “khiếm khuyết, hư hỏng nguy hiểm”. Không có quy định trường hợp nào không được cấp giấy chứng nhận kiểm định vì chưa nộp phạt vi phạm giao thông đường bộ. Về nguyên tắc, phạt “nguội” và đăng kiểm là 2 vấn đề khác nhau. Hành vi vi phạm dẫn tới phạt nguội là ý thức chủ quan của tài xế, không phải là lỗi của phương tiện. Hơn nữa, việc phạt lái xe vi phạm và chủ phương tiện là 2 vấn đề khác nhau.

Do đó việc từ chối đăng kiểm chủ xe bị phạt “nguội” của đơn vị đăng kiểm là chưa phù hợp với luật định. Điều này là trái với nguyên tắc chung của Luật Xử lý VPHC là “người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm hành chính”. Người vi phạm giao thông phải có nghĩa vụ thực hiện biện pháp xử phạt hành chính khi họ vi phạm. Tuy nhiên, phương tiện giao thông của họ vẫn phải được đơn vị đăng kiểm tiến hành kiểm định nếu chưa thực hiện nghĩa vụ này.

Đây là sự vênh nhau về nội dung của Thông tư số 70/2015/TT-BGTVT, mà sắp tới theo tôi được biết Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) sẽ xem xét và có ý kiến. Bởi nếu thực hiện theo quy định này tức là đồng nghĩa với việc cơ quan đăng kiểm được phép tạm thời chưa đăng kiểm các phương tiện nằm trong danh sách mà CGST thông báo vi phạm giao thông đường bộ.

Phạt “nguội” là rất cần thiết để răn đe trong việc chấp hành pháp luật tham gia giao thông đường bộ. Tuy nhiên, cơ quan quản lý Nhà nước phải bổ sung, hoàn thiện hành lang pháp lý để việc phạt “nguội” thực hiện được đúng luật.

Liên quan đến việc từ chối đăng kiểm như một biện pháp bảo đảm xử lý VPHC gây bức xúc cho dư luận và người dân trong thời gian vừa qua, theo tôi đã đến lúc các cơ quan chức năng (mà cụ thể là 3 Bộ phải ngồi lại với nhau phối hợp rà soát và đưa ra đề xuất bổ sung hành lang pháp lý) để hoàn thiện quy trình, trình tự xử phạt hành chính thông qua hệ thống camera giao thông đường bộ một cách thuyết phục hơn, để người tham gia giao thông vi phạm luật phải “tâm phục, khẩu phục”.

Camera được lắp đặt, ghi hình tại các nút giao thông trọng điểm ở TP. Hà Nội
Camera được lắp đặt, ghi hình tại các nút giao thông trọng điểm ở TP. Hà Nội

Kết mở

Việc giám sát vi phạm hành chính bằng camera đang là xu thế tất yếu, được nhiều nước trên thế giới sử dụng. Tuy nhiên với Việt Nam, để hình thức “phạt nguội” đi vào cuộc sống, khiến dân “tâm phục, khẩu phục”, thì cần phải khẩn trương hoàn thiện pháp luật điều chỉnh vấn đề này để phát huy hiệu quả quản lý, song cũng tạo sự công bằng, minh bạch đối với người dân, bảo vệ quyền lợi chính đáng của dân.

Ông Ngô Hồng Hệ – Trưởng phòng Kiểm định xe cơ giới (Cục Đăng kiểm Việt Nam): “Ở nước ngoài, sau khi phát hiện phương tiện vi phạm, CSGT in giấy dán ngay trên xe để báo cho chủ phương tiện biết. Đây là việc làm công khai nên người vi phạm chấp hành rất nghiêm, Việt Nam cần học hỏi”

Minh Trung – Thành Chung (thực hiện)

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *