“Đoạn trường” được thi hành án hành chính: Ai “dám” cưỡng chế người đứng đầu chính quyền địa phương?

(Pháp lý) – Người dân “cực chẳng đã” mới phải đi kiện chính quyền. Hành trình “dân kiện quan” cũng lắm gian nan, nhưng mấy năm gần đây nhiều tòa án đã tuyên cho người dân thắng kiện. Thế nhưng, “thắng kiện quan rồi”, để được thi hành án hành chính lại là một chặng đường gian nan không kém chặng đường trước, nhọc nhằn vô cùng…

“Đoạn trường” được thi hành án hành chính: gian khổ gấp nhiều lần theo kiện hành chính

Đó là câu chuyện của ông Nguyễn Trọng Đạt (Q.Tân Bình, TP.HCM). Chính quyền thu hồi hơn 10.000m2 đất đang canh tác để làm dự án, người dân đồng ý giao đất nhưng sau đó lại biết rằng dự án mới chỉ là ý tưởng. Như vậy, các quyết định thu hồi đất và bồi thường thiệt hại hoàn toàn trái luật, không đúng với các quy định về thu hồi đất. Ông Đạt đi khiếu nại không được giải quyết, ông kiện ra tòa, tòa tuyên ông thắng kiện.

 Vợ chồng ông Lê Phúc Thủy được tòa tuyên thắng kiện UBND quận Long Biên , nhưng gần 3 năm nay quận này phớt lờ việc thi hành án…
Vợ chồng ông Lê Phúc Thủy được tòa tuyên thắng kiện UBND quận Long Biên , nhưng gần 3 năm nay quận này phớt lờ việc thi hành án…

Sau khi bản án phúc thẩm có hiệu lực, ông Đạt đã làm đơn gửi Chi cục Thi hành án dân sự huyện Củ Chi, UBND huyện Củ Chi để yêu cầu thi hành bản án trên. Tuy nhiên, sau nhiều lần đi lại, gặp gỡ thì Chi cục Thi hành án dân sự huyện Củ Chi đã trả lại cho ông 400.000 đồng tiền án phí sơ thẩm và phúc thẩm. Còn việc thi hành bản án này đã được Chi cục Thi hành án dân sự huyện Củ Chi “chuyển” về cho UBND huyện Củ Chi. Huyện còn liên tục “đá” trách nhiệm giải quyết cho ông Đạt bằng các văn bản như “Giao Phòng tài nguyên – môi trường huyện tham mưu văn bản trả lời theo quy định. Thế nhưng sau thời gian đó rất lâu, việc của ông Đạt vẫn chưa được giải quyết.

Một bản án hành chính khác của TAND TP. Hà Nội xử vụ kiện giữa công dân N.T.T.T ở quận H. với UBND quận này. Theo đó, vì cho rằng gia đình mình bị thu hồi đất trái pháp luật, bà T. đã khởi kiện vụ án hành chính đối với UBND quận H. Ngày 29/9/2011, TAND TP Hà Nội đã tuyên hủy quyết định hành chính của quận H. về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ đối với hộ bà T. khi thực hiện dự án xây dựng tuyến đường phía bắc trung tâm hành chính quận đồng thời buộc UBND quận H. phải thực hiện hỗ trợ bằng bán nhà chung cư hoặc bồi thường bằng tiền cho hộ bà T. theo quy định của pháp luật.

Mặc dù bản án hành chính của TAND TP Hà Nội đã có hiệu lực pháp luật nhiều năm và bà T. có đơn đề nghị thi hành bản án gửi UBND quận nhưng không hề nhận được hồi âm. Bà T. đến cơ quan Thi hành án dân sự “nhờ’ can thiệp, Thi hành án đã có văn bản gửi Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng quận H. và Chủ tịch UBND quận yêu cầu thực hiện bản án nhưng cho tới nay UBND quận vẫn “im lặng”.

Nhiều năm qua Tạp chí Pháp lý cũng đã đồng hành cùng ông Lê Phúc Thủy (Q. Long Biên, Hà Nội) trong hành trình đi đòi công lý. Theo đó, ông Lê Phúc Thủy và gia đình sống ổn định trên 1 mảnh đất trước năm 1993. UBND Long Biên đã bán đấu giá đất cho bà Chu Thị Mây sau đó mới quyết định thu hồi đất của nhà ông Thủy để giao cho người mua đất. Bức xúc, ông Lê Phúc Thủy đã kiện ra tòa hành chính, Tòa phúc thẩm đã hủy quyết định thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng. Thế nhưng “số phận” pháp lý của quyết định bán đấu giá đất trước đó của UBND quận Long Biên vẫn chưa được Quận này quyết định.

Gần 3 năm nay kể từ ngày bản án hành chính do TANDTC tuyên có hiệu lực pháp luật, nhưng UBND quận Long Biên vẫn chưa thi hành. Cụ thể là không hủy quyết định thu hồi đất và quyết định bồi thường, giữ nguyên quyết định về việc bán đấu giá đất trước đó. Sau đó, UBND quận Long Biên còn cấp cho bà Mây giấy phép xây dựng đất xâm lấn sang phần đất của ông Thủy. Bất lực vì UBND quận Long Biên không chấp hành bản án của Tòa, ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của mình ông Thủy tiếp tục đi tố cáo đòi quyền lợi cho mình. Thế nhưng trong suốt hành trình của mình ông Thủy chỉ nhận được sự “im lặng”, né tránh khó hiểu của các cấp chính quyền địa phương.

Cũng trong một vụ án hành chính đình đám khác mà Pháp lý cũng đồng hành, chứng kiến. Vụ Công ty Sông Lô (Hà Giang) kiện UBND tỉnh Hà Giang. Dù các cấp tòa đã tuyên án các quyết định hành chính của UBND tỉnh Hà Giang gây thiệt hại cho Công ty Sông Lô và công ty này cũng đã chứng minh thiệt hại cho mình. Thế nhưng nhiều năm qua việc thi hành phần bồi thường cho công ty này vẫn chưa được tiến hành vì chính quyền viện đủ lý do. Công ty này đi khiếu kiện nhiều năm đằng đẵng mà chưa thấy kết quả…

Ai dám cưỡng chế chủ tịch UBND?

Luật Tố tụng hành chính (sửa đổi) vừa thông qua có một điểm mới quan trọng, trong đó có quy định TAND cấp tỉnh giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính của UBND, Chủ tịch UBND cấp huyện. Nhiều người kì vọng rằng, với thay đổi này, sẽ hạn chế được sự né tránh và tiêu cực trong tố tụng án hành chính. Tuy Luật TTHC đã được sửa đổi khắc phục những hạn chế trước đây “Tòa huyện không dám xử Chủ tịch huyện” nhưng một lo ngại nhất hiện nay vẫn chưa được giải quyết đó là khâu thi hành án hành chính. Như 4 ví dụ nêu ở phần trên mới thấy “đoạn trường” thi hành án hành chính mới gian nan và đáng sợ làm sao.

Trao đổi với chúng tôi, ông Đỗ Văn Chính (Nguyên Thẩm phán, Chánh thanh tra Tòa tối cao) cho rằng: Hạn chế đầu tiên nhìn thấy rõ nhất là ở Luật thi hành án dân sự (Trong đó có quy định về Thi hành án hành chính). Điều 1 – Phạm vi điều chỉnh: Luật này quy định nguyên tắc, trình tự, thủ tục thi hành bản án, quyết định dân sự, hình phạt tiền, tịch thu tài sản, truy thu tiền, tài sản thu lợi bất chính, xử lý vật chứng, tài sản, án phí và quyết định dân sự trong bản án, quyết định hình sự, phần tài sản trong bản án, quyết định hành chính của Toà án…”

 Ông Đỗ Văn Chỉnh: Nhiều bất cập về luật liên quan đến thi hành án hành chính đẩy người dân vào thế khó và không ít bản án hành chính có hiệu lực “ trên giấy”

Ông Đỗ Văn Chỉnh: Nhiều bất cập về luật liên quan đến thi hành án hành chính đẩy người dân vào thế khó và không ít bản án hành chính có hiệu lực “ trên giấy”

Điều đó có nghĩa là thi hành án chỉ giải quyết phần bồi thường trong Quyết định hành chính. Tuy nhiên thực tế thì chưa có bản án nào mà tòa xử sau đó cơ quan thi hành án cưỡng chế thu tiền bồi thường của cơ quan hành chính để bồi thường cho dân. Lý do là các chấp hành viên thi hành án có sự phụ thuộc về tổ chức vào chính quyền địa phương.

Ông Chỉnh chia sẻ: Tôi từng đọc nhiều bản án có thực tế là tòa biết quyết định (thể hiện trong phần nhận xét) là sai nhưng lại phán quyết định đó là đúng. Điều này do cơ chế bầu thẩm phán (cấp ủy địa phương giới thiệu để tòa cấp trên trình Chủ tịch nước phê chuẩn thẩm phán). Vấn đề đối với thi hành án cũng tương tự. Việc đôn đốc thi hành chỉ là thủ tục hành chính.

Theo luật định, hết thời hạn tự nguyện, cơ quan Thi hành án được quyền cưỡng chế. Nhưng cưỡng chế đối với người đứng đầu chính quyền địa phương (Chủ tịch UBND) thử hỏi ai dám làm? Đó là chưa kể ở địa phương, Chủ tịch/Phó Chủ tịch UBND đang giữ vai trò là Trưởng Ban chỉ đạo Thi hành án dân sự, nếu UBND là bên phải thi hành án lại đồng thời giữ “chân” Ban Chỉ đạo sẽ dẫn đến tình trạng “vừa đá bóng vừa thổi còi”.

Kiến nghị

Ta có Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tư pháp, cao hơn là Bộ luật Hình sự đã quy định rõ về hành vi không chấp hành án, ở mức độ nào thì bị xử lý hành chính, mức độ nào phải xử lý hình sự. Tuy nhiên thực tế chưa từng có ai bị xử phạt, xử lý, truy cứu về vấn đề này.

Để khắc phục vấn đề này, ông Chỉnh hiến kế: Cần sửa đổi quy định của điều 1 Luật Thi hành án dân sự. Cụ thể là cơ quan này được giải quyết các phán quyết của tòa trong quyết định hành chính. Sau đó, sửa luôn quy định về thẩm quyền giải quyết. Cụ thể, Chi cục thi hành án cấp huyện sẽ đôn đốc để thực hiện các phán quyết trong bản án đối với quyết định hành chính cấp xã. Cục thi hành án cấp tỉnh, thành phố sẽ đôn đốc thực hiện các phán quyết trong bản án đối với quyết định hành chính cấp huyện. Tổng cục thi hành án của Bộ Tư pháp sẽ đôn đốc để thực hiện các phán quyết trong bản án đối với quyết định hành chính cấp tỉnh.

Ngoài ra, xuất phát từ thực tế, hầu hết án hành chính đều liên quan đến các quyết định hành chính về vấn đề đất đai. Ông Chỉnh đề xuất: Cần trao quyền cho cơ quan thi hành án, cơ quan này phải được quyền phân định ranh giới , đo đạc theo bản án của Tòa án. Tài liệu đó làm căn cứ để ghi trong chứng nhận sử dụng đất…

Phan Phan

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *